Geschiedenis van de panopticons in Europa

Vanuit een bepaald oogpunt wordt jouw gedrag gecontroleerd en beheerst. Hoe zou je het vinden als je constant gecontroleerd wordt? Werkt dit negatief of heeft het toch wel ergens zijn voordelen? 

Van waar de naam

In een oud Griekse mythe was er een reus genaamd Argus Panoptus die honderden ogen op zijn lichaam had. Vanwege de vele ogen op zijn lichaam was constante waakzaamheid geen moeite. Er was altijd een oog open die waakte. De Britse filosoof bracht deze principe mee in zijn filosofie theorie over controle en macht. Zijn filosofie was dat constante observatie van anderen een bijdrage levert om het gedrag van mensen te helpen verbeteren of reguleren. De filosoof wilde dit idee graag in de praktijk toe passen en bouwde daarom samen met een architect Willey Reveley een bouwsel dat als gevangenis dienst en de panopticum werd genoemd.

Wat is panopticon

Het panopticon of panopticum is een Latijns woord voor πανόπτης, panoptēs welke een architectonische principe inhoudt. Het panopticon principe is bedacht door Jeremy Bentham. Middels het panopticons worden groepen gecontroleerd, gedisciplineerd, bewaakt, bestudeerd, vergeleken en verbeterd. Als een gebouw volgens dit principe is gebouwd, dan bestaat het gebouw uit een centrale hal met ringen van cellen eromheen dat over een aantal verdiepingen is gestapeld. Daarbij heeft een cel twee ramen waarbij één raam gericht is naar binnen en het ander raam gericht is naar buiten. Het panopticum wordt gebruikt voor verschillende doeleinden. Het kan zijn een gevangenis, school, ziekenhuis of werkplaats. Tegenwoordig wordt een panopticum meer in verbinding gebracht met  een gevangenis of een koepelgevangenis.

Koepelgevangenis

Een koepelgevangenis is een gevangenis in de vorm van een grote koepel en is gebouwd volgens het panopticum principe. De gedetineerde wordt in de gaten gehouden door de bewakers vanuit het centrum van de cirkelvormige complex. In het centrum bevindt zich een inspectie toren dat zodanig is ontworpen dat de gedetineerden niet konden zien of de bewakers in de toren aanwezig zijn. De gevangene weet dus niet zeker of ze werkelijk wordt geobserveerd of niet. Maar de gevangene krijgt wel het gevoel dat ze wordt bekeken omdat de inspectie toren vlak voor hun ogen is. Hierdoor denkt de gedetineerde dat er op hem wordt gelet en wordt gemotiveerd om zich goed te gedragen. De bedoeling van zo een gevangenis is niet alleen maar het houden van toezicht op de gevangenen. In zo een koepelgevangenis kun je heel veel gevangenen in het oog houden en zijn er niet veel kosten aan verbonden.

Van deze type koepelgevangenissen zijn er 3 in Nederland namelijk koepelgevangenis in Breda, koepelgevangenis Arnhem en koepelgevangenis in Haarlem. Hedendaags worden deze gebouwen echter niet meer als koepelgevangenis aangewend maar worden gebruikt voor andere diensten. Met een schilder Oss heb je altijd bescherming en kleur voor je kostbaarste bezit.

Panopticons in het heden          

De panopticon is een principe dat in de architectuur werd toegepast om bepaalde groepen te controleren en macht over hen uit te oefenen. In de tegenwoordige tijd wordt ook controle en macht uitgeoefend op anderen via allerlei apparaten en systemen denk maar aan beveiligingscamera’s, webcams, mobiele telefoons en noem maar op. Het panopticum-principe komt nog steeds in deze tijd voor maar dan in digitale vorm. Het is dus een digitaal panopticum die eeuwen geleden zijn oorsprong heeft gekend en nog toepasbaar is in onze tijd. …